logo
intro

Sprawozdanie z XII spotkania członków Klubu Małej Ojczyzny Kwidzyńskiej- 2014 r.

KMOK 2014

Kilka lat temu na spotkaniu Klubu zasygnalizowałam potrzebę poszerzenia naszej wiedzy o temat "Związek Pruski". W 2010 roku KMOK złożył władzom miasta propozycję pozyskania i eksponowania kopii najważniejszego zachowanego dokumentu historycznego dotyczącego Kwidzyna- aktu założycielskiego Związku Pruskiego z 1440 roku. Jest on świadectwem zjawiska- ruchu społecznego polegającego na konsolidacji działań mieszkańców Pomorza Nadwiślańskiego, Pomorza Gdańskiego i Prus, w obronie przeciwko łamaniu prawa przez Zakon Krzyżacki, władający wówczas tymi ziemiami.

Stany pruskie postanowiły poprzez powołanie organizacji reprezentować interesy miast i rycerstwa, i całej społeczności. Decyzja o zawarciu Związku Pruskiego podjęta została na zjeździe w Elblągu 21 lutego 1440 roku, zjazd założycielski odbył się w Kwidzynie 13 i 14 marca 1440 roku. Pełnomocnicy większości miast i okręgów opieczętowali formalny akt utworzenia Związku Pruskiego, co skutkowało o nadaniu form organizacyjnych akcji opozycyjnej stanów pruskich. Istotę stowarzyszenia najlepiej oddaje nazwa, pod jaką występuje w historiografii niemieckiej- "Bund vor Gewalt"- Przymierze przeciw przemocy

Nie zamierzam szczegółowo przybliżać założeń dokumentu, bo zostały one przedstawione naukowo i rzetelnie w trakcie sesji naukowej, jednak ze względu na niezwykłą powagę aktu zacytuję fragment inwokacji:

W imię świętej i niepodzielnej Trójcy. Amen.
My, rycerze, giermkowie i miasta z okręgów ziemskich oraz miasta tej ziemi pruskiej poniżej podpisani oznajmiamy i oświadczamy otwarcie w niniejszym liście wobec wszystkich, którzy to widzieć lub czytać będą, że my dla pożytku i dobra ogółu, Bogu na chwałę, naszemu w. mistrzowi, jego zakonowi i krajowi dla czci oraz nam wszystkim dla dalszego bytu i powodzenia, po dobrym zastanowieniu się i po dobrze przemyślanej i dojrzałej radzie a ze zgodą, wiedzą i wolą naszego całego ogół rycerzy, giermków, mieszczan i mieszkańców, zapoczątkowaliśmy i założyliśmy przyjazne, stałe i mocne stowarzyszenie i [postanowiliśmy] razem pozostawać jeden przy prawie drugiego (...) Działy się i ukończone zostały te rzeczy w Kwidzynie, w najbliższy poniedziałek po niedzieli Iudica w poście, w roku Pana Naszego 1400 i czterdziestym.
Bogu dzięki. Amen.

Spotkanie klubowe połączone z sesją naukową odbyło się 21 czerwca 2014 w sali dawnego dormitorium na zamku kapituły kwidzyńskiej, uczestniczyło w nim około 80 osób. Wśród których byli:
poseł ziemi kwidzyńskiej Jerzy Kozdroń
wicestarosta powiatu kwidzyńskiego Andrzej Fortuna
burmistrzowie: Andrzej Krzysztofiak, Roman Bera
delegacje zaprzyjaźnionych miast: Gubina i Baru na Ukrainie
konserwator, opiekująca się dokumentem: Joanna Janowska z AP Toruń
członkowie Klubu Małej Ojczyzny Kwidzyńskiej
mieszkańcy Kwidzyna i miast sąsiednich

Najważniejszym "gościem" spotkania był oryginalny dokument założycielski. Zapisany jest w języku Mittelniederdeutsche. Dziś powiedzielibyśmy, że w "staro niemieckim". Zapis na pergaminie, atramentem żelazowo- galusowym (dającym kolor brązowy). Na dokumencie przywieszone zostały pieczęcie, które wówczas były głównym środkiem uwierzytelniania dokumentów. Na pieczęciach odciśnięte są herby rodowe, rycerskie, także herby miast. W sumie dokument opieczętowało 53 przedstawicieli rycerstwa i 19 miast.

Dokument, przechowywany jest w Archiwum Państwowym w Toruniu.

Ponieważ jest to akt wielkiej historycznej wartości, uzyskanie do niego dostępu w jakiejkolwiek formie, wydawało się niemożliwym. Starania o jego wypożyczenie dla celów sesji kwidzyńskiej trwały kilka lat! I udało się

W klimatyzowanej gablocie, pod strażą, dokument przywieziony został na Zamek w Kwidzynie i tu udostępniono go gościom spotkania i mieszkańcom Miasta. Ogromna wartość tego wydarzenia, ogromne wzruszenie, że można zobaczyć dokument, prawdziwy i nie zniszczony, pochodzący sprzed ponad 570 lat.

Łatwo zauważyć, że przy pergaminie nie ma pieczęci Kwidzyna, łatwo doliczyć się, że dzisiejsza rocznica opieczętowania dokumentu nie jest okrągła. A jednak sesja odbyła się w Kwidzynie. Dlatego, że dokument swoją formę i tekst, opieczętowania uzyskał właśnie w Kwidzynie. Mieście wybranym przez stany pruskie. Termin naszego spotkania wiązał się z decyzjami aktualnymi wówczas tj nie tylko datą założenia Związku Pruskiego ale i drugim wydarzeniem, kiedy to w roku 1454 Związek wypowiedział posłuszeństwo Zakonowi i w imieniu wszystkich stanów wystąpił do króla polskiego o inkorporację ziem do Królestwa Polskiego.

28 maja 1454 roku przedstawiciele stanów złożyli na rynku toruńskim uroczystą przysięgę wieczystej wierności Królowi Polskiemu -Kazimierzowi Jagiellończykowi. W tej dacie -560 rocznica, już można doszukiwać się jakiejś "okrągłości", do czego jesteśmy przyzwyczajani we wszelkiego rodzaju uroczystościach.

Również ten akt zasługuje na dosłowne przytoczenie:

My, panowie, szlachta, rycerze, mieszczanie i cała społeczność ziemi chełmińskiej przyrzekamy, ślubujemy i przysięgamy, że najjaśniejszego księcia pana Kazimierza, z Bożej łaski króla Polski etc., i jego następców, królów Królestwa Polskiego, przyjęliśmy i przyjmujemy na pana i dziedzica naszego i składamy hołd jego jasności i następcom jego, królom polskim. Wszelkie układy, zawarte i postanowione przez pełnomocnych ambasadorów ziem pruskich między jego jasnością a nami w Krakowie, mocno i nietykalnie, i wiernie, bez podstępu i oszustwa, wykluczywszy wszelkie pozory, zachować i dotrzymać [przyrzekamy], oraz nigdy nie łączyć się z Krzyżakami [panującymi] niegdyś w Prusiech, ani nie wchodzić z nimi w pakty, ani przymierza czy zapisy, lecz wymienionemu panu królowi i jego następcom, królom Królestwa Polskiego, na wieki wiernie pomagać majątkiem, radą, pomocą i przychylnością, tak nam dopomóż Bóg i ten święty krzyż.

Ci wszyscy, tutaj podpisani, z pełnym mandatem wszystkich innych miast świeckich w ziemiach pruskich istniejących złożyli przysięgę, (…) Miasta: (wymienione 7), ziemianie: (wymienionych 25), Ci są prałaci i biskupi ziem pruskich, którzy panu królowi etc. przysięgli dochować wierności etc. Pomezania: także Kasper, biskup pomezański, także Henryk, także Łukasz, kanonicy ze strony wymienionej kapituły pomezańskiej oraz swoim imieniem; (…) w mieście Toruniu pod rokiem 1454, we wtorek po św. Urbanie, itd., który był wtedy dniem krzyżowym.

Wykłady merytoryczne na sesji wygłosili:

"Geneza i działalność Związku Pruskiego" Prof. dr hab. Piotr Oliński UMK w Toruniu

"Zakon Krzyżacki w czasach Związku Pruskiego" dr Janusz Trupinda Muzeum Historyczne Miasta Gdańska

"Akt założycielski Związku Pruskiego w zbiorach Archiwum Państwowego w Toruniu" dr Dariusz Chyła

Sesję prowadziła dr Justyna Liguz -Kwidzyńskie Centrum Kultury

Gości przywitał Burmistrz Kwidzyna Andrzej Krzysztofiak, kilkakrotnie też zabierając głos. Obrady zakończyło wystąpienie Krystyny Gromek -przewodniczącej Kapituły Klubu Małej Ojczyzny Kwidzyńskiej, która zwróciła uwagę na potrzebę kontynuowania ważnego przedsięwzięcia dla kultury i historii społeczności kwidzyńskiej i polskiej. Dla upowszechnienia wiedzy o wydarzeniach sprzed lat i dla jej utrwalenia. W tym celu należy sporządzić kopie fotograficzne dokumentu o wielkości 1 x 1, przetłumaczyć tekst na współczesny język niemiecki, (w języku polskim tekst istnieje), opracować graficznie plansze i udostępnić je w salach Urzędu Miasta szerokiej społeczności Kwidzyna i turystów.

Ostatnim punktem programu było wyświetlenie filmu ilustrującego sam dokument oraz miasto Kwidzyn.

W realizację filmu włączone było:
Archiwum Państwowe w Toruniu
Muzeum Okręgowe w Toruniu- Dom Eskenów
Muzeum Zamkowe w Malborku- Oddział w Kwidzynie
I Liceum Ogólnokształcące w Kwidzynie
Tereny Rekreacyjno Wypoczynkowe Miłosna
Biblioteka Miejsko- Powiatowa w Kwidzynie
Kwidzyńskie Centrum Kultury
TVP Gdańsk Agnieszka Oszczyk
Justyna Liguz

Film, omawiający wydarzenia, wskazał na niezwykłą spójność społeczności mieszkańców tamtych ziem, na ich zaangażowanie. Na wzajemną
SOLIDARNOŚĆ.
Film (15 min projekcji) przygotowany został bardzo rzetelnie, spójnie i zrozumiale. Cieszyła też obecność w nim uczniów Liceum Ogólnokształcącego.
Przecież naszego Liceum.
I teraz będziemy czekać na plansze dokumentu na ścianach sal reprezentacyjnych Urzędu Miasta.

Klubowicze, po zakończeniu oficjalnego spotkania, ustawili się na dziedzińcu Zamku Kwidzyńskiego do wspólnego zdjęcia (fot Aleksander Łubiński), które zamieszczamy.

XII Zjazd KMOK

Zajrzyj koniecznie do odsyłacza informacje i ogłoszenia!